Bloeddruk thuis meten: zo doe je het goed, en deze meters kloppen

152 over 94. Dat stond op het polsmetertje van meneer Bakker, 82, op een dinsdagochtend in augustus. Hij had het al drie keer gemeten voor ik binnenkwam, en hij was ongerust. Zijn huisarts had gevraagd om een week thuis te meten. Hij zat op de bank, onderuitgezakt, met zijn benen over elkaar, en praatte tijdens het meten over de kleinzoon die in Delft studeert.

Ik vroeg hem om vijf minuten rechtop aan tafel te gaan zitten, zijn voeten plat op de grond, zijn arm op een opgevouwen handdoek. Met mijn eigen bovenarmmeter mat ik twee keer. 134 over 82. Geen wonder, geen nieuwe pil. Gewoon goed gemeten.

Als wijkverpleegkundige in Haarlem-Noord meet ik bijna elke dag een bloeddruk. En bijna elke week zie ik een thuismeting die niets zegt, omdat de meter niet deugt of omdat hij verkeerd wordt gebruikt. Daarom deed ik in augustus en september twee dingen. Ik legde drie bovenarmmeters naast de meter die ik op mijn werk gebruik. En ik mat bij mijn man Kees hoeveel elke bekende fout precies scheelt. Hier lees je allebei.

Waarom je huisarts wil dat je thuis meet

Bij de huisarts is je bloeddruk vaak hoger dan thuis. Je hebt gefietst, je zit in een wachtkamer, je bent een beetje gespannen. Dat heet het witte-jassen-effect, en het kan zomaar tien of twintig punten schelen. Andersom bestaat ook: mensen die bij de dokter een mooie waarde hebben en thuis, in hun drukke leven, juist hoog zitten.

Daarom vragen huisartsen in Nederland steeds vaker om een thuismeting. Meestal gaat dat zo: een week lang, elke ochtend en elke avond twee keer meten. De metingen van de eerste dag tel je niet mee, want dan moet je nog wennen. Van de rest neemt je huisarts het gemiddelde. Thuis geldt een gemiddelde van 135 over 85 of hoger meestal als verhoogd. Dat is lager dan de grens in de spreekkamer, omdat je thuis rustiger bent.

Het mooie van een thuismeting is dat je veel metingen hebt in je gewone leven. Het nadeel is dat niemand meekijkt hoe je meet. En daar gaat het mis. Ik wilde weten hoeveel, dus vroeg ik Kees om proefpersoon te zijn.

Zes fouten, gemeten bij Kees

Kees is 61, een beetje te zwaar en volgens zijn huisarts "netjes ingesteld" op één pil. Op tien avonden in augustus mat ik hem eerst goed: vijf minuten rust aan de eettafel, twee metingen met de Omron M7 Intelli IT, het gemiddelde genoteerd. Daarna maakte hij één fout, en mat ik opnieuw. Na elke fout weer vijf minuten rust. Hij vond het een rare manier om een avond door te brengen, maar hij kreeg er een kop koffie voor. Na de laatste meting.

Bij elkaar opgeteld lijkt het weinig per fout. Maar wie op de bank zit, met zijn benen over elkaar, praat en zijn mouw niet oprolt, maakt er drie of vier tegelijk. Op avond zes deed Kees dat met opzet. Zijn goede waarde was 128 over 80. Op de bank met de telefoon werd het 149 over 91. Met zo'n getal krijg je een extra pil.

"Dus als ik mijn huisarts wil laten schrikken, ga ik gewoon mijn zus bellen tijdens het meten." Kees, na avond zes

Mijn eigen ervaring in de wijk zegt hetzelfde. De meeste te hoge thuiswaarden die ik zie, zijn geen te hoge bloeddruk. Het zijn te hoge metingen. Gelukkig is goed meten niet moeilijk, als je weet hoe.

Zo meet je goed, stap voor stap

Dit is precies wat ik mijn cliënten laat doen, en wat ik op een briefje op hun koelkast plak:

• Een halfuur ervoor: geen koffie, niet roken, niet sporten. Ga even naar de wc, een volle blaas telt ook mee.
• Zitten: aan tafel op een stoel met een rugleuning. Rug tegen de leuning, voeten plat op de grond, benen niet over elkaar.
• Arm: op tafel, ontspannen, met de manchet ongeveer op de hoogte van je hart. Leg je arm eventueel op een opgevouwen handdoek.
• Manchet: op je blote arm, de onderkant twee tot drie centimeter boven de elleboogplooi. Er moeten twee vingers onder passen, niet meer.
• Rust: vijf minuten stil zitten voor de eerste meting. Niet praten, niet op je telefoon, ook niet tijdens het meten.
• Twee keer: meet twee keer met een minuut ertussen, en noteer allebei. Verschillen ze meer dan tien punten, meet dan een derde keer.
• Zelfde arm: meet altijd aan dezelfde arm. Weet je niet welke, laat je huisarts dan een keer aan beide armen meten en neem de arm met de hoogste waarde.

Meet je voor je huisarts, schrijf dan ook de tijd op, en zet erbij als er iets bijzonders was. "Net ruzie met de buurman" is nuttige informatie. Je huisarts ziet dan waarom één waarde eruit springt. Een meter met een app doet het bijhouden voor je, maar een schrift op tafel werkt net zo goed.

Eén ding vergeten bijna alle mensen die ik spreek. En het is misschien wel de grootste fout van allemaal, omdat je hem niet ziet.

De manchet: de vergeten maat

Een bloeddrukmeter meet via de manchet. Is die te klein voor je arm, dan meet hij te hoog. Is hij te groot, dan meet hij vaak te laag. Bij mensen met een stevige bovenarm zie ik dit voortdurend, en ook bij heel tengere oudere vrouwen.

Meet daarom eerst met een meetlint de omtrek van je bovenarm, halverwege schouder en elleboog. Kijk dan op de doos voor welke omtrek de manchet is. Bij de twee Omrons uit onze test is dat 22 tot 42 centimeter. Dat is ruim, en voor de meeste mensen goed. Bij goedkope meters is het vaak 22 tot 32 of 22 tot 36. Kees heeft een bovenarm van 37 centimeter. Met de standaardmanchet van een goedkope meter die hij ooit kreeg, mat hij gemiddeld 7 punten hoger dan met de Omron.

Met de juiste manchet om de juiste arm kun je pas eerlijk vergelijken. Dat was het tweede deel van mijn test.

Drie meters naast mijn meter van het werk

Op mijn werk meet ik met een ouderwetse meter: een manchet, een wijzer en een stethoscoop. Je pompt op, laat langzaam leeglopen en luistert naar de hartslag in de elleboog. Zo leren verpleegkundigen het, en zo controleer ik elke elektronische meter. Ik heb zelf geen stempel van een laboratorium. Wel dertig jaar oefening.

Ik testte drie bovenarmmeters die je in Nederland veel ziet, bij Kruidvat, Etos, Coolblue en bol.com. Op 14 mensen, collega's, buren, Kees en mezelf, mat ik om de beurt met de thuismeter en met mijn werkmeter. Aan dezelfde arm, met een minuut ertussen, drie keer per meter.

Alle drie de bovenarmmeters zaten dichter bij mijn meting dan ik had verwacht. Een paar punten verschil is normaal, ook tussen twee metingen met dezelfde meter. De Omron M7 kwam het dichtst bij, en hij gaf het minst vaak een uitschieter. De M3 deed bijna hetzelfde, alleen zonder app en zonder geheugen voor een hele week per persoon.

De Omron M7 Intelli IT vond ik het prettigst om te gebruiken. De manchet is voorgevormd en sluit vanzelf goed om je arm. Mijn cliënten met reuma of stijve vingers krijgen hem in één keer om. Via de app stuur je je metingen in een overzicht naar je huisarts. En hij geeft een symbool als hij tijdens het meten een mogelijk onregelmatig ritme ziet, zoals bij boezemfibrilleren. Dat is geen diagnose, wel een reden om je huisarts te bellen. Bij één buurvrouw van 76 gaf hij dat symbool drie keer achter elkaar. Ze is die week naar de huisarts gegaan, en ze heeft nu een behandeling.

De Withings BPM Connect is mooi en klein: het scherm zit op de manchet, er hangt geen slang aan. Handig voor wie op reis meet. Hij zat in onze test gemiddeld een paar punten lager. Dat is niet verkeerd, maar ik zou het weten. En de app vraagt een account, wat niet iedereen van 80 prettig vindt.

Wil je zelf controleren of een meter klinisch is getest, kijk dan op de lijst van gevalideerde meters op stridebp.org. Je zoekt op merk en type, en binnen een minuut weet je of hij door een onafhankelijke test is gekomen. Een meter die daar niet op staat, zou ik niet kopen voor een thuismeting voor je huisarts.

Wanneer bel je de huisarts?

Een thuismeter maakt mensen soms ongerust, zoals meneer Bakker. Daarom dit, uit de praktijk:

• Gemiddeld thuis 135 over 85 of hoger, over een week goed gemeten: bespreek het met je huisarts. Geen spoed, wel belangrijk.
• Eén hoge waarde na een drukke dag: rustig blijven, vijf minuten zitten en opnieuw meten. Eén waarde zegt weinig.
• Heel hoog, rond 180 over 110 of meer, en je voelt je niet goed, met hoofdpijn, benauwdheid, pijn op de borst of uitval: bel direct je huisarts, of buiten kantoortijd de huisartsenpost. Bij pijn op de borst of uitval 112.
• Steeds het symbool voor een onregelmatige hartslag: maak een afspraak bij je huisarts.
• Laag, en je wordt duizelig bij het opstaan: ook dat is iets om te bespreken, zeker als je medicijnen gebruikt.

Prijzen, Black Friday en Sinterklaas

De Omron M7 Intelli IT vind je op het moment van schrijven vanaf ongeveer € 82, de M3 Comfort vanaf ongeveer € 60. De adviesprijzen liggen hoger, en bij drogisterijen betaal je vaak meer dan bij grote webwinkels. De Withings BPM Connect begint rond de € 110. Let bij Omron op de typeaanduiding: de nieuwste versies hebben "AFib" in de naam.

Een bloeddrukmeter voor je vader of moeder is een praktisch Sinterklaascadeau, en vaak een heel nuttige. Meet wel eerst stiekem de omtrek van de bovenarm, bijvoorbeeld bij het passen van een jas. En geef de meter niet alleen. Zet hem met je ouder een keer samen aan tafel klaar, met het briefje voor op de koelkast. Anders belandt hij, zoals ik zo vaak zie, met de manchet nog in het plastic achter in de kast.

Welke past bij jou?

Onze vergelijking van bloeddrukmeters voor de bovenarm, met ook de Beurer BM 54 en een Braun, loopt nog. Je volgt hem bij de lopende tests. Hoe ik meet en waarom mijn meter van het werk altijd naast elke thuismeter ligt, lees je bij zo testen wij. En wil je weten hoe je hart 's nachts reageert op een glas wijn, lees dan mijn review van de Oura Ring 4.

Na zes weken, aan de keukentafel

Meneer Bakker heeft zijn week gemeten, rechtop aan tafel, met een geleende Omron. Zijn gemiddelde was 131 over 80. Zijn huisarts heeft niets veranderd. De polsmeter ligt in een la, en de kleinzoon in Delft belt hij voortaan na het meten.

Kees meet nu ook zelf, één week per kwartaal, voor zijn eigen huisarts. Hij doet het goed. Alleen de koffie ervoor laat hij niet staan. Hij zegt dat dat bij zijn gewone leven hoort, en dat zijn huisarts dat gewone leven moet zien. Daar heb ik als verpleegkundige eigenlijk geen goed antwoord op.

Veelgestelde vragen over bloeddruk thuis meten