Ontvochtiger kiezen: zo krijg je een vochtig huis droog deze winter

"Pap, kun jij er niet even naar kijken?" Onze dochter Iris huurt een huisje uit 1932 in Assendorp, een paar kilometer van ons vandaan. Enkel glas boven, een slaapkamer aan de noordkant en sinds vorig najaar zwarte puntjes in de hoeken van het kozijn. In de kamer van Daan, onze kleinzoon. Dan kijkt een opa wel even.

Twintig jaar heb ik als monteur witgoed bij mensen thuis gestaan. Ontvochtigers kwamen vaak binnen met de klacht "hij doet niks". Meestal deed hij wel wat, alleen stond hij in de verkeerde ruimte, of was het verkeerde soort apparaat gekocht. Of hij moest een probleem oplossen dat met een open rooster gratis weg was geweest.

Daarom testte ik vijf ontvochtigers acht weken lang, van eind augustus tot half oktober. In de slaapkamer van Daan, in de woonkamer met het wasrek en in mijn eigen koude garage. Met een energiemeter, een vochtmeter in elke ruimte en een weegschaal voor de natte was. Hier is wat ik je zou vertellen als je me zou bellen.

Eerst meten: wanneer is je huis te vochtig?

Koop voor je iets anders koopt een paar simpele vochtmeters, hygrometers heten ze in de winkel. Ze kosten een paar euro tot een tientje bij de bouwmarkt. Leg er een in de slaapkamer en een in de woonkamer, niet vlak bij een raam of de verwarming, en kijk een week lang 's ochtends en 's avonds.

• 40 tot 60 procent: prima. Hier hoef je niks te doen.
• 60 tot 70 procent: aan de vochtige kant. Ventileer beter, let op koude hoeken.
• Lange tijd boven de 70 procent: hier krijgt schimmel een kans, zeker op koude plekken zoals kozijnen, buitenmuren en achter kasten.

In de kamer van Daan wees de meter in de eerste week 's ochtends gemiddeld 78 procent aan, bij 17 graden. Op het enkele glas stonden druppels, en die liepen naar de hoeken van het kozijn. Precies daar zaten de zwarte puntjes. Dat is geen toeval. Vocht slaat neer op de koudste plek in de kamer.

Een goede meting vertelt je dat er te veel vocht is. Maar voor je er een apparaat tegenaan gooit, wil je weten waar het vandaan komt.

Waar al dat vocht vandaan komt

Het meeste vocht in een huis maak je zelf. Ademen, douchen, koken, planten water geven. Een gezin van drie of vier maakt zo per dag al gauw een paar emmers vocht, verspreid over alle kamers. In een goed geventileerd huis gaat dat vanzelf weer naar buiten. In een oud huis met dichte roosters en koude ramen blijft het hangen.

De grootste boosdoener in veel huurwoningen is de was. Ik wilde weten hoeveel, dus heb ik het gewogen. Een volle trommel van Iris, droog ongeveer 7 kilo, woog na het centrifugeren op 1.400 toeren 3,4 kilo meer. Die 3,4 liter water verdwijnt dus de kamer in als je hem binnen ophangt. Bij drie wassen per week is dat ruim tien liter, alleen van het wasrek.

En dan is er de kruipruimte, de ruimte onder de vloer in veel Nederlandse huizen. Daar komt vocht uit de grond omhoog, en via kieren in de vloer kom je het weer tegen in de gang. Daar kom ik verderop op terug, want daar gaan de meeste mensen de mist in.

Wat eerst moet, en niks kost

Een ontvochtiger is een pleister. Een goede pleister, maar wel een pleister. Bij Iris heb ik daarom eerst vier dingen veranderd, en een week gemeten wat dat deed.

• Roosters open. Boven het raam in de slaapkamer zat een ventilatierooster, dichtgedraaid omdat het "tochtte". Open gezet, dag en nacht.
• Na het douchen de afzuiging aan, een half uur, en de badkamerdeur dicht. Niet de deur open om de damp door het huis te laten trekken.
• Deksels op de pannen en de afzuigkap aan bij het koken.
• Gelijk verwarmen. De slaapkamer van Daan stond op 15 graden, de woonkamer op 21. Koude kamers in een warm huis zijn waar het vocht neerslaat. We zetten hem op 17.

Na een week was de ochtendwaarde in de kamer van Daan gezakt van 78 naar 69 procent. Zonder apparaat, zonder stroom. Nog te hoog, met wasrek en enkel glas, maar wel een stuk dichter bij een oplossing. Pas toen kwam de ontvochtiger erbij. En dan is de eerste vraag: welk soort?

Compressor of adsorptie: het verschil dat het meeste uitmaakt

Er zijn twee soorten ontvochtigers, en het verkeerde soort kopen is de fout die ik het vaakst zag. Een compressor-ontvochtiger werkt als een kleine koelkast: hij koelt de lucht over een koud blok, het vocht condenseert en druppelt in een bak. Een adsorptiedroger trekt het vocht uit de lucht met een draaiend wiel van droogmateriaal, dat daarna met een verwarmingselement weer wordt uitgedroogd.

Vuistregel: in je woonhuis, waar het 17 graden of warmer is, wint de compressor ruim op stroomverbruik. In een koude garage, een onverwarmde zolder of een tuinhuisje in november wint de adsorptiedroger, omdat een compressor daar bijna niks meer uit de lucht haalt en soms gaat bevriezen. Hoe groot dat verschil is, heb ik gemeten.

Vijf ontvochtigers, acht weken, gemeten

Vijf apparaten, allemaal gekocht bij Nederlandse winkels. Elk heeft minstens tien dagen in de slaapkamer van Daan gestaan, bij 17 tot 19 graden, en vijf dagen in mijn garage, bij 9 tot 12 graden. Ik stelde ze allemaal in op 55 procent en liet ze 24 uur per dag aan, met een energiemeter ertussen. Het water woog ik elke ochtend op de keukenweegschaal.

Valt je iets op? Op de doos staat bij de meeste compressor-modellen 16 tot 20 liter per dag. Dat wordt gemeten bij 30 graden en 80 procent luchtvochtigheid, een tropische badkamer. In een Nederlandse slaapkamer in oktober haal je ongeveer 40 procent daarvan. Dat is geen bedrog, het is natuurkunde. Maar reken dus niet met het getal op de doos.

En kijk naar de garage. Daar zakken de compressors naar 2,4 tot 3,1 liter, terwijl de Qlima nauwelijks inlevert. Hij gebruikt wel bijna drie keer zoveel stroom per liter. In de slaapkamer kost een liter water uit de Meaco je met ons tarief van € 0,27 per kWh ongeveer 10 cent, uit de Qlima 30 cent.

Wat de cijfers niet laten zien, maar wat ik na acht weken wel weet:

• Meaco Arete One 20L: de stilste en zuinigste, met een filter dat ook stof vangt. Voor de slaapkamer mijn favoriet. Het reservoir van 4,8 liter is op een vochtige dag wel vol voor je opstaat.
• Midea Cube 20L: een tank van 12 liter, wat betekent dat je hem bijna nooit hoeft te legen. Fijn voor een woonkamer met wasrek. Iets luider en groot.
• Trotec TTK 72 E: degelijk, eenvoudig en het goedkoopst. Een echte werkpaard, maar de compressor slaat hoorbaar aan. Niet voor naast je bed.
• De'Longhi Tasciugo AriaDry Multi: het fijnste wasprogramma, met een klep die de lucht op het rek richt. Haalt iets minder liters, met een tank van maar 2,1 liter.
• Qlima DD 808: de keuze voor kou. Licht, makkelijk mee te nemen en de garage werd er twee graden warmer van, wat in november eerder een voordeel is.

Na de test stond de Meaco tien dagen in de kamer van Daan, met het rooster open. De ochtendwaarde zakte van 69 naar 54 procent, en het enkele glas bleef droog op twee koude ochtenden na. De zwarte puntjes heb ik met een schimmelreiniger weggehaald. Ze zijn niet teruggekomen. Maar de echte vochtfabriek in dit huis stond in de woonkamer.

Was drogen in huis: ontvochtiger of droger?

Iris heeft geen ruimte voor een droger. Dus droogt ze op een rek in de kamer, en dat duurde in september met open raam ruim 19 uur voor een spijkerbroek. Met de De'Longhi in de wasstand, het rek in de kleine achterkamer en de deur dicht, was dezelfde was na 6,5 uur droog. De Midea deed het in 7 uur, de Meaco in 7,5.

Die wasbeurt kostte met de De'Longhi ongeveer 1,4 kWh, rond de 38 cent. Een oude condensdroger gebruikt voor een volle trommel al gauw het drievoudige. Een warmtepompdroger zit ongeveer op hetzelfde niveau als de ontvochtiger, maar die moet je wel kwijt kunnen in huis. Heb je de ruimte niet, dan is een ontvochtiger met wasstand in een klein, dicht kamertje de beste oplossing die ik ken.

De kruipruimte: hier gaat het vaakst mis

In de gang van Iris zit een luik in de vloer. Daaronder de kruipruimte, zo'n vijftig centimeter hoog, met zand, wat schelpen en een oude afvoerbuis. Mijn vochtmeter gaf daar 94 procent aan. Dat is voor een kruipruimte niet eens uitzonderlijk.

Veel mensen zetten er dan een ontvochtiger in. Dat is water naar de zee dragen. De grond onder je huis blijft vocht afgeven, en via de ventilatie komt er steeds nieuwe vochtige buitenlucht binnen. Het apparaat draait zich een ongeluk, je stroomrekening stijgt en zodra je hem uitzet, is het binnen een dag weer hetzelfde. Een stekker en een snoer in een natte ruimte vind ik als monteur ook geen fijn idee.

Wat wel helpt: zorg dat de ventilatieroosters in de gevel onderaan vrij zijn, en laat de bodem afdekken. Met een laag schelpen, met speciale folie of met isolatie, zodat het vocht uit de grond niet meer vrij omhoog komt. Dat is werk voor een specialist en kost een paar honderd tot een paar duizend euro, afhankelijk van je huis. Huur je, zoals Iris? Dan is dit een zaak voor je verhuurder. Bij ernstige schimmel kun je als huurder ook bij de Huurcommissie terecht als de verhuurder niks doet.

Iris heeft het netjes gemeld, met foto's en de metingen uit mijn schriftje. De woningcorporatie komt in november kijken. Tot die tijd blijft het luik dicht en het kozijn droog.

Welke ontvochtiger past bij jouw situatie?

Prijzen, en waarom je niet tot Black Friday moet wachten

Bij de meeste producten zeg ik: wacht tot Black Friday. Bij ontvochtigers niet per se. Zodra het in november gaat regenen en de eerste nieuwsberichten over schimmel verschijnen, zijn de goedkoopste modellen vaak uitverkocht en lopen de prijzen eerder op dan af. Heb je er een nodig, koop hem dan nu. Op het moment van schrijven zag ik:

Zie je er een onder onze grens in de Black Friday-week, rond vrijdag 27 november? Mooi meegenomen. Maar een schimmelplek die vijf weken langer groeit, kost meer dan het verschil. Een Sinterklaascadeau is een ontvochtiger natuurlijk niet, al heb ik Iris er vorige week wel een gedicht bij gegeven. Het rijmde op "kozijn". Ze lachte er beleefd om.

Wat ik je verder nog meegeef

Leeg de tank elke dag, of gebruik een slangetje naar een afvoer als dat kan. Maak het filter elke twee weken schoon met de stofzuiger. En zet het apparaat minstens twintig centimeter van de muur, zodat hij vrij kan ademen. Dat zijn de drie dingen waarom ze vroeger bij mij op de werkbank kwamen.

Voor wie zijn hele huis droog en schoon wil houden: mijn ervaringen met de Roborock Saros 20 en de Dyson V16 Piston Animal staan in aparte reviews. De vergelijking van bouwdrogers en ontvochtigers loopt nog tot in de winter, die kun je volgen bij de lopende tests. Hoe ik meet, met welke meters en welke weging, staat bij zo testen wij.

Daan slaapt inmiddels in een droge kamer. Hij heeft ook een vochtmeter gekregen, met een gezichtje dat lacht onder de 60 procent. Elke zaterdag meldt hij bij ons aan tafel hoe het gezichtje kijkt. Tot nu toe lacht het.

Veelgestelde vragen over ontvochtigers