Fietsverlichting kiezen: goed gezien op een donker landweggetje

Halverwege de landweg naar Goirle staat een rij knotwilgen, en daarna niets meer. Geen lantaarnpaal, geen huis, alleen een smalle strook asfalt tussen twee weilanden. Om kwart over zeven in oktober is het daar zo donker dat je de berm pas ziet als je erin staat. Ik weet dat, omdat ik er vorig jaar in heb gestaan. Mijn oude lampje op batterijen was halverwege de rit uitgegaan.

Ik fiets het hele jaar naar mijn klanten, met een aanhanger vol gereedschap als het moet. Van oktober tot maart is dat elke avond in het donker. Een goede lamp is voor mij geen accessoire. Het is het verschil tussen het gat in de weg zien of erin rijden.

Daarom testte ik drie weken lang, van 21 september tot 11 oktober, vier koplampen op accu. Op mijn eigen fiets, op de landweggetjes rond Tilburg en Goirle, in regen en wind. Ik mat ze met een luxmeter, liet ze in een koude schuur leeglopen en vroeg de buurman om aan de kant van de weg te gaan staan. Hier lees je wat ik vond, en wat de wet van je vraagt.

Wat de wet van je vraagt

Eerst de regels, want die zijn in Nederland eigenlijk best duidelijk. Fiets je in het donker, in de schemering of bij slecht zicht, dan moet je verlichting aan. Zo staat het ook bij de Rijksoverheid:

• Voor wit of geel licht, achter rood licht.
• Niet knipperen. Ook niet bij losse lampjes. Een knipperende lamp is niet toegestaan, hoe goed je er ook mee opvalt.
• Op de weg gericht, zodat je andere weggebruikers niet verblindt.
• Losse lampjes mogen, ook op je kleding of tas, zolang ze goed zichtbaar zijn en recht vooruit of achteruit schijnen.
• Reflectoren: een rode achterreflector, gele reflectoren op de trappers en witte of gele reflectie op de wielen of banden.

Rijd je zonder licht of met een lamp die knippert, dan riskeer je een boete. Het bedrag staat in de Boetebase van het Openbaar Ministerie, en het is hoger dan een goede lamp kost. Ik heb hem twintig jaar geleden een keer betaald, op de Ringbaan, en daarna nooit meer.

Wat de wet niet zegt, is hoe fel je lamp moet zijn. Daar komen we bij het lastigste deel van fietsverlichting kopen: de getallen op de doos.

Lux of lumen: waarom je naar het eerste kijkt

Op een doos zie je twee soorten getallen. Lumen zegt hoeveel licht er in totaal uit de lamp komt, alle kanten op. Lux zegt hoeveel licht er op een plek terechtkomt. Bij fietslampen meet je dat op tien meter voor de fiets, midden in de bundel. Dat is wat jij op de weg ziet.

Een lamp met 1000 lumen en een ronde bundel, zoals een zaklamp, gooit een groot deel van dat licht in de lucht, in de bomen en in de ogen van de tegenligger. Een lamp met 70 lux en een afgeschermde bundel zet bijna al zijn licht op het asfalt, met een scherpe bovenrand, zoals het dimlicht van een auto. Op een landweg zie je met die tweede meer, en verblind je niemand.

De Duitse keuring, StVZO, schrijft zo'n afgeschermde bundel voor. In Nederland is die keuring niet verplicht. Maar een lamp met dat keurmerk weet je zeker dat hij de weg verlicht en niet de tegenligger. Alle drie mijn favorieten hebben het.

Met dat in mijn hoofd ging ik de weg op. Vier lampen, één fiets, en drie weken landweg.

Vier lampen op de landweg naar Goirle

Ik koos wat ik het vaakst zie bij fietsenmakers, bij bol.com en bij de ANWB-winkel, plus één goedkope met een groot getal op de doos. Elke lamp reed minstens vijf avonden mee, op dezelfde route van 6,4 kilometer naar mijn klant in Goirle en terug. De lux mat ik 's avonds op het donkere fietspad achter onze wijk, met een luxmeter op tien meter.

De Busch + Müller IXON Core 2 is de opvolger van de IXON Core, die je jarenlang bij elke fietsenmaker zag. Hij heeft drie standen: 70, 35 en 15 lux. Op 35 lux, de stand die ik in het dorp en op fietspaden met verlichting gebruikte, gaat hij volgens de fabrikant zes en een half uur mee. De accu kun je vervangen, hij laadt via usb-c en hij werkt zelfs als powerbank voor je telefoon. Dat laatste heb ik één keer gebruikt, bij een klant met een lege telefoon en een zoekgeraakte poort.

De Sigma Aura 80 was de felste. Op de landweg zag ik met hem de verste paaltjes en de eerste de beste kuil. De bundel is breed en vlak, wat in bochten prettig is. Hij voelt wat lichter gebouwd dan de Busch + Müller, met een houder die na drie weken klinkers iets ging speling vertonen.

De AXA DWN 50 verraste me. Voor nog geen dertig euro een afgeschermde bundel van 46 lux en de langste brandduur van de vier. Op de donkerste stukken had ik iets minder overzicht dan met de andere twee, maar ik voelde me nooit onveilig. Voor wie vooral in de stad fietst en af en toe een stukje buiten, is dit genoeg lamp.

De goedkope lamp met "1000 lumen" op de doos was een les. In de schuur leek hij oogverblindend. Op de weg viel er op tien meter maar 21 lux, en de rest scheen in de knotwilgen. En in de ogen van iedereen die me tegemoet kwam. Daarover verderop meer.

Verblind je de tegenligger? De buurman als proefpersoon

Mijn buurman Toon is 73 en fietst nog elke dag, op een e-bike met een lamp op de dynamo. Hij klaagt al twee winters over "die jonkies met hun koplampen als een vrachtwagen". Ik vroeg hem of hij een avond aan de kant van de landweg wilde staan om te zeggen welke lamp hem verblindde. Hij zei ja, op voorwaarde dat er na afloop een biertje was.

Ik reed elke lamp vier keer op hem af, van tweehonderd meter tot vlak voorbij hem. Hij gaf een cijfer van 1, geen last, tot 5, ik zie niets meer.

• IXON Core 2: een 1. "Ik zie dat je komt, en ik zie de weg nog."
• Sigma Aura 80: een 2. Iets meer licht in zijn ogen op het laatste stuk, door de brede bundel.
• AXA DWN 50: een 1.
• Goedkope lamp, 1000 lumen: een 5. Hij hield zijn hand voor zijn ogen en stapte de berm in.

"Met die laatste ben je een gevaar, Bart. Niet voor jezelf, voor mij." Toon, de buurman, na de vierde keer met de goedkope lamp

Dat is precies het punt. Een lamp die je tegenligger verblindt, maakt de weg voor iedereen gevaarlijker, ook voor jou. Want een verblinde fietser zwabbert. Heb je zo'n lamp met een ronde bundel, richt hem dan flink naar beneden, zodat het felste deel vijf tot tien meter voor je op de weg valt. En zet hem niet op de hoogste stand op een fietspad met tegenliggers.

Hoe fel een lamp in de schuur is, zegt dus weinig. Hoe hij het houdt in de regen en de kou, zegt veel meer.

Regen, kou en de batterij

Drie weken in oktober in Brabant betekent regen. Ik had negen ritten in de regen, waarvan twee in een flinke bui. Daarna zette ik elke lamp nog tien minuten onder de buitenkraan. Alle drie de merklampen deden het daarna gewoon. Bij de goedkope stond na de kraan een beslagen waas aan de binnenkant van de lens, die er twee dagen in bleef.

Kou is de stille vijand van elke accu. Ik liet elke lamp op de hoogste stand leeglopen in de schuur, bij 10 graden. Dat zijn de brandduren in de tabel hierboven. Bij vorst, in januari, wordt dat korter, dat weet ik uit ervaring. Reken op een kwart minder.

Hoe vind je zo'n lamp na een week laden terug in je jaszak? Alle drie de merklampen hebben een lampje dat aangeeft hoe vol de accu is. Bij de IXON Core 2 is dat een balkje met vier stapjes, bij de andere twee een kleurtje. Ik vond het balkje duidelijker. Als het bij de laatste streep staat, weet je dat je nog een rit hebt.

En dan de houder. Op de klinkers in de oude kern van Goirle schudt alles op een fiets. De IXON bleef muurvast staan. De AXA zakte na een week een paar graden naar beneden. De Sigma kreeg wat speling. Allebei waren met een schroevendraaier in een minuut weer vast. Controleer dat af en toe, want een lamp die naar beneden kantelt, verlicht je voorwiel en verder niets.

Het vergeten achterlicht

Iedereen praat over koplampen. Maar op een landweg word je van achteren aangereden, niet van voren. Een goed achterlicht is minstens zo belangrijk, en het is meestal goedkoper.

• Constant rood, niet knipperend. Een knipperend achterlicht valt op, maar het mag niet, en een automobilist kan je afstand slechter inschatten.
• Op de zadelpen of de bagagedrager, niet onder je tas of jas. Een achterlicht onder een flappende regencape ziet niemand.
• Usb-oplaadbaar is handig, maar dan moet je er ook aan denken. Ik laad het achterlicht tegelijk met de koplamp.

Op mijn werkfiets zit nu een simpel achterlicht van AXA op usb, voor ongeveer € 25. Het brandt zo'n tien uur en ik zie het in mijn achteruitkijkspiegel, die ik als hovenier met aanhanger gewoon op mijn stuur heb. Voor de aanhanger zelf gebruik ik twee rode reflectoren en een losse rode led. Niet verplicht, wel verstandig.

Heb je een e-bike of een fiets met naafdynamo, dan heb je misschien helemaal geen accu nodig. Een lamp als de Spanninga Kendo+, met 30 lux voor ongeveer € 27, sluit je aan op je dynamo of de accu van je e-bike. Altijd aan, nooit leeg. Dat is de manier waarop de meeste Nederlandse stadsfietsen het al jaren doen, en nog steeds een goede.

Prijzen, Black Friday en Sinterklaas

Fietsverlichting is niet duur, maar de prijzen lopen sterk uiteen per winkel. De IXON Core 2 vind je op het moment van schrijven vanaf ongeveer € 51, de adviesprijs is € 59,90. De Sigma Aura 80 begint rond de € 47, in een set met achterlicht rond de € 61. De AXA DWN 50 zag ik vanaf ongeveer € 28.

Voor Sinterklaas is een goede set fietsverlichting een van de nuttigste surprises die er bestaan. Zeker voor een scholier die in het donker naar school fietst, of voor een kleinkind dat net naar de middelbare school gaat. Pak hem in als een koplamp van karton met een gedichtje over "eindelijk gezien worden". En laat ze hem diezelfde avond nog op de fiets zetten. Anders ligt hij in maart nog in de doos.

Welke past bij jou?

Onze vergelijking van fietsverlichting op accu, met ook de Lezyne Lite Drive en de Spanninga Kendo+, loopt nog de hele winter. Je volgt hem bij de lopende tests. Hoe ik meet, met een luxmeter op tien meter en een buurman met een biertje, lees je bij zo testen wij. En wil je weten wat de robotmaaier deed in diezelfde tuin vol eikenbladeren? Lees mijn review van de Segway Navimow i105E.

Drie weken later, bij de knotwilgen

De IXON Core 2 zit nu vast op mijn werkfiets, en de AXA op de fiets waarmee ik op zondag naar de bakker ga. De goedkope lamp met 1000 lumen ligt in de schuur. Hij is prima als zaklamp om in de kruipruimte te kijken. Daar verblindt hij niemand.

Vorige week stond ik weer bij de knotwilgen, om kwart over zeven, in de motregen. Ik zag de berm, de paaltjes en een egel die net de weg overstak. Ik remde. Hij liep door. Een jaar geleden had ik hem niet gezien.

Toon heeft trouwens gevraagd of hij de IXON een keer mag lenen. Om te kijken of hij hem net zo prettig vindt als ik. Ik denk dat hij gewoon een tweede biertje wil.

Veelgestelde vragen over fietsverlichting